Czy podpisać aneks WIBOR z bankiem?

W ostatnich miesiącach wielu kredytobiorców otrzymuje z banków propozycje podpisania dokumentu określanego jako aneks do umowy kredytu opartej o WIBOR. Zazwyczaj jest to reakcja banków na planowane zastąpienie wskaźnika WIBOR nowym wskaźnikiem. W naturalny sposób pojawia się więc pytanie: czy podpisać aneks WIBOR, a jeśli tak – to kiedy i na jakich zasadach? Poniżej wyjaśniam, skąd biorą się te dokumenty, czy podpisanie aneksu jest konieczne oraz jakie mogą być skutki prawne i finansowe dla kredytobiorców.

Masz pytania prawne? Napisz do nas.

Specjalizujemy się w kompleksowej obsłudze prawnej przedsiębiorstw i osób prywatnych, przejmując na siebie cały ciężar prowadzenia spraw. 

Skontaktuj się z nami

Dlaczego banki przesyłają aneksy WIBOR i czy ich podpisanie jest konieczne?

Banki zaczęły masowo rozsyłać klientom aneks z banku do umów kredytowych WIBOR, powołując się na konieczność dostosowania umów kredytowych do zmian prawnych związanych z nowym wskaźnikiem referencyjnym. W praktyce dokumenty te różnią się w zależności od banku: czasem to jedynie prosta aktualizacja treści umowy, a czasem bardziej skomplikowana modyfikacja zasad oprocentowania, która może wywoływać wątpliwości kredytobiorców.

Czy podpisanie takiego dokumentu jest wymagane? Co do zasady – nie jest konieczne podpisane takiego aneksu. Kredytobiorca podpisał umowę kredytową o określonej treści, a zmiana umowy (Aneks do umowy), zawsze jest dobrowolna i wymaga zgody obu stron, Bank nie może narzucić podpisania aneksu.

Banki często sugerują, że podpisanie aneksu „uporządkuje” sytuację prawną. W praktyce jednak warto dokładnie przeanalizować, czy dokument nie zmienia istotnych postanowień umowy. Wątpliwości mogą pojawić się zwłaszcza w sytuacji, w której bank proponuje dodatkowe klauzule, niekoniecznie korzystne dla kredytobiorcy. Przykładowo, w wielu przypadkach klauzule dotyczące WIBORu są abuzywne (nieuczciwe, niedozwolone), a kredytobiorca ma roszczenie wobec Banku o zwrot rat nadpłaconych w wyniku stosowania klauzul abuzywnych w umowie. Bank, proponując aneks WIBOR, może próbować „przemycić” w takim aneksie niekorzystne dla kredytobiorcy zapisy, np. że kredytobiorca potwierdza umowę w zakresie zapisów dotyczących oprocentowania i potwierdza, że był informowany o ryzyku zmiennej stopy procentowej. Takie zapisy, na pierwszy rzut oka neutralne i niegroźne, mogą utrudnić lub zablokować w przyszłości dochodzenie roszczeń związanych ze stosowaniem nieuczciwych postanowień umownych dotyczących WIBORu.

Czy aneks do umowy WIBOR jest opłacalny przed zmianą wskaźnika na POLSTR?

Wielu klientów zastanawia się, czy taki aneks do umowy WIBOR może przynieść wymierne korzyści finansowe. Z punktu widzenia czysto ekonomicznego, samo podpisanie dokumentu nie wpływa na wysokość oprocentowania – tym bardziej że zmiana WIBOR na POLSTR nastąpi najpewniej na mocy przepisów prawa.

Dlatego rodzi się kolejne pytanie: czy aneks WIBOR podpisać przed wejściem w życie POLSTR? W wielu przypadkach odpowiedź brzmi: nie ma takiej potrzeby. Jeżeli aneks ogranicza się jedynie do wprowadzenia nowej nazwy wskaźnika, to często nie przynosi żadnych korzyści. Jeśli jednak zawiera dodatkowe postanowienia – np. dotyczące sposobu liczenia marży czy modyfikacji ryzyka zmian oprocentowania – może on prowadzić do trwałego pogorszenia sytuacji kredytobiorcy.

Trzeba pamiętać, że aneks wiborowy nie zawsze jest neutralny. Zdarza się, że bank wprowadza do niego postanowienia, które w przyszłości mogłyby utrudnić dochodzenie roszczeń, w tym roszczeń dotyczących ewentualnej abuzywności klauzul zmiennych stóp procentowych. Dlatego przed podpisaniem dokumentu warto upewnić się, że jego treść nie pomija istotnych praw kredytobiorcy, zwłaszcza tych wynikających z dyrektyw konsumenckich.

Jakie prawa przysługują kredytobiorcom w przypadku odmowy podpisania aneksu WIBOR?

Kredytobiorcy mają pełne prawo odmówić podpisania proponowanego aneksu. Decyzja „aneks WIBOR czy podpisywać” należy wyłącznie do klienta, a brak zgody nie może powodować żadnych sankcji ze strony banku. Ewentualna zmiana wskaźnika referencyjnego WIBOR na inny wskaźnik, zostanie dokonana w oparciu o przepisy prawa.

Co istotne, bank nie może:

• wypowiedzieć umowy z powodu odmowy podpisania Aneksu,
• zmienić oprocentowania w sposób niezgodny z ustawą,
• ograniczać klientowi dostępu do informacji lub narzędzi bankowych.

Odmowa podpisania dokumentu może być wręcz zalecana w sytuacji, gdy WIBOR aneks do umowy zawiera niejasne lub jednostronnie korzystne dla banku zapisy. Konsument ma prawo zasięgnąć porady prawnika i zażądać od banku szczegółowego wyjaśnienia każdej klauzuli.

Warto również podkreślić, że klient posiada pełną ochronę wynikającą z ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz z przepisów dotyczących klauzul abuzywnych. Jeżeli bank przesyła aneks, który może budzić zastrzeżenia, konsument może zgłosić taką sytuację do Rzecznika Finansowego lub UOKiK.

Kiedy podpisanie aneksu WIBOR może być korzystne finansowo?

Chociaż w większości przypadków kredytobiorcy pytają, czy podpisać aneks WIBOR, zdarzają się sytuacje, w których dokument może być dla nich korzystny. Dotyczy to przede wszystkim tych aneksów, które oferują realne ustępstwa ze strony banku – na przykład obniżenie marży.

Niektóre banki mogą proponować także czasowe obniżki rat lub programy ochronne w związku z reformą wskaźników. W takich przypadkach podpisanie dokumentu może mieć sens, ale tylko wtedy, gdy ustępstwo jest jednoznacznie korzystne finansowo i nie obwarowane dodatkowymi warunkami. W każdym wypadku, najlepiej skonsultować Aneks z prawnikiem.

Warto jednak pamiętać, że większość propozycji, które trafiają obecnie do klientów, nie wprowadza żadnych realnych korzyści. Dlatego decyzja „aneks WIBOR – czy podpisać?” powinna być poprzedzona analizą każdej klauzuli, a w razie wątpliwości – konsultacją z prawnikiem specjalizującym się w umowach kredytowych.