Ustawa frankowa – nowy rozdział dla frankowiczów?

Ustawa frankowa – nowy rozdział dla frankowiczów?

W ostatnich miesiącach coraz więcej słyszy się o projektowanych zmianach w prawie, które mają pomóc w rozwiązaniu problemów kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego. Właśnie dlatego ustawa frankowa od pewnego czasu skupia na sobie uwagę nie tylko frankowiczów, ale także całego środowiska prawniczego oraz opinii publicznej. Projekt ustawy frankowej ma przynieść zarówno uproszczenie procedur i przyspieszenie rozpoznawania tzw. „spraw frankowych”, jak i wzmocnienie ochrony konsumentów w sporach z bankami.

Według zapowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości, ustawa frankowa ma wejść w życie już w bieżącym roku (z 14-dniowym vacatio legis) i znacząco odciążyć sądy, które na przestrzeni ostatnich lat zmagają się z wyjątkowym przeciążeniem wynikającym z masowego napływu pozwów frankowych. Co więcej, ustawa frankowa ma umożliwić skuteczniejsze promowanie ugód i mediacji, co z kolei powinno (a przynajmniej takie jest założenie) przynieść korzyść zarówno kredytobiorcom, jak i bankom. W niniejszym artykule przedstawiamy założenia projektu, wskazujemy cele, dla których powstała ustawa frankowa, a także zastanawiamy się, na jakie efekty mogą liczyć frankowicze w perspektywie najbliższych miesięcy i lat.

Masz pytania prawne? Napisz do nas.

Specjalizujemy się w kompleksowej obsłudze prawnej przedsiębiorstw i osób prywatnych, przejmując na siebie cały ciężar prowadzenia spraw. 

Co to jest ustawa frankowa i dlaczego powstała?

Ustawa frankowa to projekt aktu prawnego, mającego szczególny charakter proceduralny, który skupia się na sprawach związanych z kredytami frankowymi. Jej twórcy wskazują, że obecny model rozpoznawania tych spraw generuje znaczne opóźnienia i utrudnienia nie tylko dla samych frankowiczów, ale i dla całego wymiaru sprawiedliwości. Sądy od dłuższego czasu są przeładowane pozwami, co negatywnie odbija się również na innych postępowaniach, niezwiązanych z problematyką kredytów frankowych.

W związku z tym główne cele, które przyświecają ustawie frankowej, to:

1. Rozładowanie zatorów sądowych wynikających z napływu spraw frankowych i zapewnienie obywatelom konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.
2. Usprawnienie pracy sądów poprzez wprowadzenie szczególnych ułatwień proceduralnych, takich jak np. wstrzymanie obowiązku spłaty kredytu już w momencie złożenia pozwu, czy też możliwość znacznie szerszego stosowania rozpraw prowadzonych w formie zdalnej.
3. Promowanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów, w tym mediacji, co ma zmniejszyć liczbę nowych spraw trafiających na wokandę.

Zapewnienie konsumentom realnej ochrony i wzmocnienie ich pozycji wobec banków, co w praktyce przekłada się na dostęp do szybkiej i sprawiedliwej procedury, gwarantującej rozstrzygnięcie zgodne z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego.

Kluczowe założenia ustawy frankowej

1. Uproszczenie i przyspieszenie procedur sądowych

Jednym z najważniejszych filarów, na którym opiera się ustawa frankowa, jest skrócenie czasu rozstrzygania sporów i odciążenie sądów. W tym zakresie projekt zakłada:

• Wstrzymanie obowiązku spłaty rat kredytu frankowego z chwilą doręczenia pozwu bankowi). Dzięki temu, z jednej strony, konsument zostaje natychmiastowo zabezpieczony przed dalszym spełnianiem świadczeń, które mogą okazać się nienależne, z drugiej zaś sądy nie będą musiały każdorazowo rozpatrywać wniosków o zabezpieczenie.
• Rozszerzenie możliwości orzekania na posiedzeniu niejawnym. Zarówno sąd pierwszej, jak i drugiej instancji będzie mógł znacznie częściej wydawać wyroki bez przeprowadzania rozprawy w tradycyjnej formie. Pozwoli to zaoszczędzić czas sędziów oraz ograniczy koszty związane z prowadzeniem postępowania.
• Umożliwienie szerszego stosowania rozpraw zdalnych – w tym przesłuchiwania stron na piśmie. Dzięki temu gromadzenie materiału dowodowego stanie się bardziej elastyczne i nie będzie konieczne organizowanie tylu posiedzeń stacjonarnych, co znacząco usprawni przebieg procesu.
• Większe kompetencje referendarzy sądowych. Przewiduje się, że referendarze będą mogli m.in. umarzać postępowania w przypadku cofnięcia pozwu lub apelacji. Ma to odciążyć sędziów, którzy w konsekwencji będą mogli skupić się na bardziej skomplikowanych zagadnieniach.
• Rezygnacja z niektórych ograniczeń temporalnych dotyczących zarzutu potrącenia. Dzięki temu możliwe będzie skuteczne podniesienie potrącenia w jednej sprawie, co zwiększy szanse na pełne rozliczenie wzajemnych roszczeń obu stron.

2. Działania mające ograniczyć liczbę nowych spraw frankowych

Ustawa frankowa wprowadza także szereg mechanizmów, które mają na celu zmniejszyć napływ nowych pozwów i ograniczyć zatory w sądach. Warto zwrócić uwagę na:

• Korzyści fiskalne – dla stron, które zdecydują się na cofnięcie środków prawnych skierowanych do sądów, przewiduje się pewne ulgi. Dzięki temu kredytobiorcy i banki mogą być bardziej skłonni do rezygnacji z drogi sądowej w sytuacjach, gdy spór nie wymaga ingerencji wymiaru sprawiedliwości.
• Ponowna weryfikacja skarg kasacyjnych – tzw. przedsąd w sprawach frankowych. Chodzi o to, by przed wniesieniem skargi kasacyjnej istniała dodatkowa procedura kontroli, co może zapobiec kierowaniu do Sądu Najwyższego zbyt wielu spraw o podobnej treści.
• Zachęty do polubownego kończenia sporów – w projekcie kładzie się duży nacisk na promowanie mediacji i ugód, które mogą być korzystne zarówno dla kredytobiorców, jak i banków. Zamiast wieloletniego procesu sądowego, strony mogą szybciej dojść do porozumienia, oszczędzając przy tym czas, nerwy i pieniądze.

3. Wzmocnienie ochrony konsumentów

Z perspektywy frankowiczów kluczowe znaczenie ma fakt, że ustawa frankowa dąży do dalszego umocnienia ich pozycji w sporach z bankami. Oprócz wstrzymania obowiązku spłaty kredytu, w projekcie przewiduje się:

• Wykonalność wyroku pierwszej instancji w momencie ogłoszenia lub doręczenia pozwanemu bankowi. Oznacza to, że jeżeli sąd zasądzi określoną kwotę na rzecz konsumenta, bank powinien ją uiścić niemal natychmiast, bez czekania na prawomocność rozstrzygnięcia.
• Rozszerzenie możliwości rozliczania roszczeń wzajemnych w jednym postępowaniu. To ułatwienie pozwala uniknąć równoczesnego prowadzenia kilku spraw dotyczących tych samych umów frankowych.
• Mechanizmy ochronne związane z automatycznym wstrzymaniem spłaty rat, co zabezpiecza kredytobiorcę przed dodatkowymi kosztami w sytuacji przedłużającego się postępowania. Ma to szczególne znaczenie, biorąc pod uwagę, że wysokość rat frankowych potrafi być bardzo dotkliwa dla domowego budżetu.

4. Promowanie idei pozasądowego rozwiązywania sporów

Ustawa frankowa ma także szczególny wymiar edukacyjny – ustawodawca chce w większym stopniu promować mediacje i ugody, aby frankowicze nie musieli kierować każdej sprawy do sądu. Dlatego też w projekcie znajdziemy:

• Możliwość kierowania do mediacji przez referendarza sądowego. Rozwiązanie to ma pomóc we wcześniejszym etapie sporu skierować strony do mediatora, który może pomóc w znalezieniu satysfakcjonującego porozumienia.
• Odformalizowanie kontaktów między sądem a mediatorem. Ułatwi to sprawny przepływ informacji i dokumentów, co może przyspieszyć proces negocjacyjny.
• Określenie terminu, do którego strona może sprzeciwić się mediacji. Jasne zasady mają zapobiec opóźnianiu sprawy przez niepotrzebne przedłużanie postępowania mediacyjnego.

Wskazane elementy razem tworzą spójny system, który promuje dialog i współpracę między frankowiczem a bankiem jeszcze na etapie przedsądowym bądź sądowym, co w dłuższej perspektywie może znacznie zmniejszyć liczbę długotrwałych procesów.

Przeczytaj również: Projekt ustawy frankowej z innej perspektywy, czyli czego nie mówią kancelarie frankowe?

Kiedy ustawa frankowa wejdzie w życie i co zmieni?

Zgodnie z informacjami podanymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości, ustawa frankowa ma zostać przedstawiona Radzie Ministrów w drugim kwartale bieżącego roku, a jej wejście w życie planowane jest w 2025 r. (z vacatio legis wynoszącym 14 dni). Oznacza to, że już niedługo możemy spodziewać się wprowadzenia nowych przepisów w życie i realnych zmian w sposobie rozstrzygania sporów frankowych.

Najważniejsze skutki, jakie przyniesie ustawa frankowa, to:

• Przyspieszenie rozpoznawania spraw – nowe mechanizmy proceduralne mają znacząco skrócić czas potrzebny do wydania rozstrzygnięcia, co jest kluczowe dla tysięcy kredytobiorców.
• Odciążenie sądów – wprowadzenie uproszczonych procedur, rozszerzenie kompetencji referendarzy oraz zachęcanie do mediacji powinno przełożyć się na mniejszą liczbę spraw i zwiększenie efektywności wymiaru sprawiedliwości.
• Większa ochrona dla frankowiczów – automatyczne wstrzymywanie spłaty kredytu, natychmiastowa wykonalność wyroku czy możliwość szybkiego potrącenia roszczeń to szereg udogodnień, które będą chronić konsumentów przed skutkami długotrwałych procesów.

Zwiększenie szans na ugody – banki, widząc realną perspektywę szybkiego wydania niekorzystnego dla nich wyroku, mogą chętniej proponować ugody jeszcze na etapie przedsądowym. Z kolei kredytobiorcy, dysponując wzmocnionymi narzędziami procesowymi, mogą skłaniać się do rozsądnego porozumienia, jeśli będzie to dla nich korzystne.

Podsumowanie

Ustawa frankowa to odpowiedź na palące problemy, z jakimi od lat borykają się zarówno frankowicze, jak i polskie sądy. Dzięki nowym przepisom postępowania mają toczyć się znacznie szybciej, a konsumenci zyskują realną ochronę w sporze z bankiem – w tym automatyczne wstrzymanie spłaty rat kredytu frankowego czy natychmiastową wykonalność korzystnych dla nich wyroków. Jednocześnie ustawa frankowa stawia na polubowne rozwiązywanie konfliktów, dzięki czemu wiele spraw może zakończyć się mediacją lub ugodą, bez konieczności angażowania sądu na wiele lat.

Wprowadzone w projekcie regulacje są daleko idące i mają szansę nie tylko zmienić realia tysięcy toczących się postępowań w sprawach frankowych, lecz także istotnie odciążyć cały wymiar sprawiedliwości. Dla frankowiczów najważniejsze jest to, że ustawa frankowa – jeśli wejdzie w życie w zapowiadanym kształcie – istotnie wzmacnia ich pozycję i zapewnia środki, dzięki którym spór z bankiem może zostać przeprowadzony sprawnie i sprawiedliwie.

Choć ostateczny kształt ustawy może ulec pewnym modyfikacjom w toku prac legislacyjnych, już teraz widać, że ustawa frankowa stanowi krok w stronę kompleksowej reformy postępowań frankowych. Wiele zależy też od tego, jak banki oraz sami kredytobiorcy zareagują na nowe rozwiązania proceduralne. Jeśli strony sporu podejdą do mediacji i ugód otwarcie, a sądy będą konsekwentnie korzystały z proponowanych narzędzi, istnieje realna szansa na znaczące skrócenie czasu trwania procesów i szybkie rozstrzygnięcia, co bez wątpienia jest priorytetem dla wszystkich frankowiczów. Dla wielu z nich ustawa frankowa może stać się kluczem do wyjścia z wieloletniego impasu i odzyskania stabilizacji finansowej.