Zawieszenie postępowania cywilnego – przyczyny i skutki

Wstęp

Z problematyką zawieszenia postępowań cywilnych mierzy się wiele osób, które prowadzą swoje sprawy na drodze sądowej. Bardzo często bowiem następują sytuacje, w których po wytoczeniu powództwa mają miejsce okoliczności, które uniemożliwiają dalsze prowadzenie sprawy przez sąd. Temu też służy instytucja zawieszenia postępowania, która ma istotne, praktyczne znaczenie dla stron, ich pełnomocników oraz uczestników postępowania.

Masz pytania prawne? Napisz do nas.

Specjalizujemy się w kompleksowej obsłudze prawnej przedsiębiorstw i osób prywatnych, przejmując na siebie cały ciężar prowadzenia spraw. 

Skontaktuj się z nami

Podstawy zawieszenia postępowania

Na początku warto wskazać podstawę dla możliwości zawieszenia postępowania. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), postępowanie sądowe ulega zawieszeniu:

• z mocy prawa,
• z urzędu,
• na wniosek.

Zawieszenie postępowania z mocy prawa

Zawieszenie postępowania z mocy prawa określa art. 173 k.p.c., który mówi o zawieszeniu postępowania w razie zaprzestania czynności przez sąd wskutek siły wyższej. Może to być zatem nadzwyczajne zdarzenie, które trudno było przewidzieć i mu zapobiec, np. powódź. Tego rodzaju zawieszenie postępowania nie wymaga wydania przez sąd żadnego postanowienia, bowiem następuje w tym przypadku zaprzestanie działalności orzeczniczej sądu.

Zawieszenie postępowania z urzędu

Drugi rodzaj zawieszenia postępowania zawiera szerszy katalog przypadków. Zgodnie z art. 174 k.p.c. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w następujących przypadkach:

• w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela,
• jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, chyba że ustanowiono kuratora na podstawie art. 69 § 1 lub art. 42 § 1 Kodeksu cywilnego,
• jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu,
• jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, masy układowej lub masy sanacyjnej i ogłoszono upadłość lub wszczęto wtórne postępowanie upadłościowe albo ustanowiono zarządcę w postępowaniu restrukturyzacyjnym,
• jeżeli ustanowiono zarządcę przymusowego w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości lub zarządcę tymczasowego w postępowaniu o otwarcie postępowania sanacyjnego, a postępowanie dotyczy majątku objętego zabezpieczeniem,
• jeżeli zarządca sukcesyjny przestał pełnić tę funkcję albo zarząd sukcesyjny wygasł, w przypadku, gdy postępowanie toczyło się z udziałem zarządcy sukcesyjnego,
• w razie śmierci adwokata lub radcy prawnego, skreślenia z listy adwokatów lub radców prawnych, utraty możliwości wykonywania zawodu albo utraty zdolności procesowej, jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest obowiązkowe (na podstawie art. 1751 k.p.c.).

Ponadto sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli:

• rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego,
• osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną,
• rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej,
• rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
• ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej,
• obie strony nie stawią się na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy,

• na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub danych pozwalających sądowi na ustalenie numerów, o których mowa w art. 2081 k.p.c., lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.

Zawieszenie postępowania na wniosek

Trzecim rodzajem zawieszenia postępowania jest zawieszenie na wniosek. Sąd może przede wszystkim zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron. Ponadto, sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a spadkobierca nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął. Sąd zawiesi postępowania także na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, w którym podmiot w restrukturyzacji, o którym mowa w art. 2 pkt 44 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz.U. z 2024 r. poz. 487), jest stroną.

Skutki zawieszenia postępowania

Należy określić, jakie skutki wywołuje zawieszenie postępowania? Te określa art. 179 § 1-3 k.p.c., który wskazuje, że w wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich niestawiennictwa lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero z chwilą podjęcia postępowania. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczać na nowo. Co równie istotne, podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez strony, a niedotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania.

Znaczenie analizy przyczyny zawieszenia

Warto każdorazowo sprawdzać przyczynę zawieszenia postępowania. Może się okazać bowiem, że istnieje możliwość przyspieszenia procedowania danej sprawy przez sąd, na skutek jej podjęcia. Przypadki podjęcia zawieszonego postępowania zostaną omówione w kolejnym artykule.